Dit zijn een paar veel gestelde vragen en antwoorden. We pretenderen niet alle antwoorden te hebben, we willen ook graag dat duidelijk wordt wat de samenleving voor antwoord heeft, dat is ook onderdeel van een Democratie voor de Toekomst. Heb je nog andere vragen (en antwoorden), gebruik het contactformulier!
Willen jullie de Tweede Kamer vervangen?
Nee, zeker niet. De Tweede Kamer is en blijft heel belangrijk. Iedereen moet de kans hebben om te stemmen en er is een politiek platform nodig om conflicten tussen opvattingen in een geïnstitutionaliseerde vorm te beslechten.
Maar we willen meer betrokkenheid en invloed van mensen zonder electorale of bedrijfsbelangen. Daarom moet de Tweede Kamer dwingend advies vragen aan de samenleving over complexe onderwerpen. Dwingend omdat ze anders vooral symbolisch zullen zijn en ingekapseld worden in de bestaande en deels achterhaalde structuren.
Want bij complexe onderwerpen maken electorale belangen het lastig om moeilijke besluiten te nemen. Bijvoorbeeld omdat ze gepolariseerd zijn. Het kan dan lastig zijn om goed naar elkaar en naar de deskundigen te luisteren. En dan bedoelen we zowel wetenschappers als ervaringsdeskundigen.
Vaak zijn dit ook onderwerpen die een periode bestrijken die langer is dan die van een kabinetsperiode. De resultaten kunnen op langere termijn heel goed zijn, maar het is lastig om dat in een verkiezingsstrijd mee te nemen. Mensen reageren nu eenmaal makkelijker op dat wat nu leeft, waar ze nu emotioneel door geraakt worden.
Onze visie is dat de Tweede Kamer gewoon zijn werk blijft doen, maar zich vrijwillig vastlegt om de adviezen van de samenleving over te nemen. Mits deze natuurlijk tot stand zijn gekomen na een goed georganiseerd proces waarbij de lessen uit de duizenden deliberatieve democratische voorbeelden wereldwijd zijn meegenomen.
Hoe ziet de Democratie voor de Toekomst er dan uit?
Onze visie is dat er een democratisch proces ontstaat waarbij vanuit een gedeelde visie op ‘wat is eerlijk’, besluiten te stand komen waar iedereen aan kan meedoen. We geloven in een veel grotere rol van de samenleving, in feiten en wetenschap en in goed overleg (waarbij met verschillende perspectieven rekening wordt gehouden). En dat wat hieruit komt gefundeerd moet zijn op een breed doordacht en gedeeld begrip van wat sociaal, intergenerationeel, internationaal en ecologisch rechtvaardig is.
De Democratie voor de Toekomst wil een sterke cultuur van democratisch actief burgerschap die besluitvorming aankan.
De rol van politieke partijen wordt anders. De hoofdtaak wordt om de voorstellen uit de samenleving om te zetten in regelgeving en daarnaast vooral de uitvoering in de gaten te houden. De wetgevende taak van de Tweede Kamer blijft bestaan, maar wetgeving wordt gestuurd door de samenleving.
Wat is de rol van de publieke ruimte?
De publieke ruimte is essentieel omdat we willen dat zoveel mogelijk mensen actief betrokken zijn bij de democratie. Actief burgerschap is voor ons dat mensen gemeenschappen vormen (bijvoorbeeld straten, buurten en wijken) waarbij ze zelf bepalen wat er moet gebeuren om goed samen te leven en dat dan zelf kunnen gaan regelen. Soms is daarbij hulp nodig van andere gemeenschappen, van buurtwerkers of van het lokale bestuur.
Dat actief burgerschap willen we stimuleren met Luisteracties, Huiskamergesprekken, Plekberaden en voorlichting, zodat mensen elkaar meer ontmoeten en buurten sterker worden. Dit kan op straat, bij iemand thuis of bij openbare plekken als bibliotheken, buurtcentra en scholen. Het onderwijs is een belangrijke ingang omdat de belangen van jongeren veel te weinig aandacht krijgen en omdat jonge mensen er meer voor openstaan om zelf regie over hun levens te nemen. En jongeren kunnen dat dan bijvoorbeeld duidelijk maken aan hun ouders.
Waar komt de nadruk op directe democratie vandaan?
Het is een oude traditie dat mensen gemeenschappen vormen en onderling bepalen wat er moet gebeuren. Het is mogelijk (en wenselijk) dat alle stemmen worden gehoord en dat er op basis van (wetenschappelijke) feiten en geleefde ervaringen gezocht wordt naar besluiten. Dat deze deliberatieve en directe democratie steeds meer in nodig is, is vooral te danken aan het onvermogen van de representatieve democratie om het leven op aarde, ook ons leven, te beschermen. Steeds zijn andere belangen belangrijker, electorale en persoonlijke. Gevolg is dat we de wetenschappelijke waarschuwingen negeren en grootschalig doorgaan met het ontwrichten van de samenleving en met het vervuilen en afbreken van de biosfeer op aarde.
Dit komt door een ander aspect van wat wel de polycrisis wordt genoemd: de verstoring van de informatievoorziening. Oorzaken daarvan zijn sociale media bubbels, AI, media in handen van grote bedrijven en publieke omroepen die van reclamegelden en politici afhankelijk zijn. Deze verstoring van de informatievoorziening raakt ook veel journalisten en politici die feiten en wetgeving minder belangrijk vinden dan onderbuikgevoelens, opiniepeilingen en de bedachte stem van het volk.
Wat is jullie doel en hoe gaan jullie dat bereiken?
Ons uiteindelijke doel is dat besluiten worden genomen op een deliberatieve manier, waarbij alle stemmen gehoord worden en waarbij de wetenschap en geleefde ervaringen een belangrijke rol spelen. Besluiten worden dan genomen met inachtneming van wat Nederland voor samenleving wil zijn op basis van een breed gedeeld beeld van sociale, intergenerationele, internationale en ecologische rechtvaardigheid. Het bestuurssysteem zit zo vast dat we er iets naast moeten zetten dat wel werkt en dat zo goed is dat de Tweede Kamer wel moet luisteren naar wat daar uit komt.
Dat kunnen we snel bereiken. Ons eerste doel is dat onze ideeën brede maatschappelijke aandacht krijgen. Dat kan best, omdat bijna iedereen het eens is met de stelling dat als we de democratie niet fixen, we ook geen problemen kunnen fixen. Hiervoor werken we samen met dialoog- en democratie-organisaties. Want we willen van onderop met luisteracties en huiskamergesprekken de stem van de samenleving laten horen en actief burgerschap stimuleren. En met democratie-organisaties publiciteit zoeken en conferenties en debatten organiseren voor druk van bovenaf.
Een andere pijler is dat we zelf een fysiek en online overleg proces gaan inrichten waarbij iedereen kan mee doen en dat leidt tot goede beleidsvoorstellen: haalbaar, effectief en met draagvlak in de samenleving en bij experts en ervaringsdeskundigen.
Waarom is dit snel nodig?
Wetenschappers uit verschillende hoeken waarschuwen ons dat onze manier van leven niet langer houdbaar is. De belangrijkste oorzaken zijn de ecologische ineenstorting door vervuiling en natuurdegradatie. Hierdoor worden steeds groter delen van de aarde onleefbaar en is de voedsel- en watervoorziening voor miljarden mensen in gevaar. Ook rijke westerse landen zullen de gevolgen merken: weersextremen, energieverstoringen, pandemieën en wellicht zelfs oorlog. Er is een reële kans op miljarden doden voor 2050.
Om dit te voorkomen zijn snel drastische maatregelen nodig op politiek, sociaal en economische gebied. Democratische versterking is dan nodig, want de bestaande structuren en instituten gaan dit niet doen. En omdat we bestuurd worden door politici, ligt daar de grootste uitdaging.
En in de goed voorstelbare situatie dat het verschrikkelijk uit de hand loopt, is het belangrijk dat mensen zichzelf kunnen redden, met elkaar, op een menswaardige en democratische manier. Het is belangrijk dat we ons snel daarin trainen, nu er nog tijd is om dit aan te leren. En goede omgangsvormen en sterkere gemeenschappen zijn natuurlijk altijd fijn!
Wat is de rol van jongeren?
Zeker, en burgerberaden zijn mooie instrumenten die laten zien dat ‘gewone’ mensen met goede informatie en procesbegeleiding kunnen komen tot beter beleid dan dat de politiek dat kan. En dat willen wij ook.
Het nadeel van burgerberaden is over het algemeen dat ze binnen het systeem gekaderd worden en vooral een symbolische functie hebben. Burgerberaden zijn dure en tijdrovende vormen van participatie die vooral ingezet zouden moeten worden om grote veranderingen te bereiken. Dat lukt niet als ze opdrachten krijgen die dat onmogelijk maken. Burgerberaden worden teveel gestuurd op het proces en te weinig op de inhoud: het doel van een burgerberaad moet zijn om tot een doorbraak te komen, laat ze zich daar dan ook op richten. Anders wordt het een participatie-excuus. Burgerberaden laten de deelnemers zien dat het zinvolle instrumenten zijn, en frustreren vervolgens die deelnemers door ze te beperken in wat ze mogen behandelen en dan nog vaak door de voorstellen niet over te nemen als dat politiek of ambtelijk niet uitkomt. Een ander nadeel van burgerberaden is dat je maar heel weinig mensen betrekt en dus andere mensen uitsluit, met name belangengroepen die al langer met het onderwerp bezig zijn. Het ontbreekt daarboor vaak aan publieke aandacht.
Wij willen een platform waar iedereen aan kan meedoen, honderdduizenden, zelfs miljoenen mensen. Een platform dat gebruikt maakt van de best practises van burgerberaden maar zelf het initiatief neemt en open is voor iedereen die mee wilt doen.
Wat denken jullie dat de mensen echt willen?
Wat de mensen echt willen weten we langs twee belangrijke bronnen. Het is onderzocht door de Raad voor de Samenleving en Volksgezondheid in een recnt rapport: Op de Rem! – Voorbij de hypernerveuze samenleving. Hun conclusies is dat het nodig en effectief is om bij elk beleidsvoornemen in te zetten op het verbeteren van wat zij noemen Vertraging, Verbinding en Verscheidenheid. Dit naast dat de overheid moet zorgen voor goede bestaanszekerheid. Ook dit rapport werd vooral genegeerd door de regering.
De uitkomsten van dit rapport, en dat is de tweede bron, sluit goed aan bij wat we met de Nationale LuisterCampagne horen. Als we vragen: Wat is het goede leven? Dan komt meestal antwoorden als: rust, geen stress, meer tijd voor mijn geliefden, vrienden en mezelf (vertraging), contact met buren, mensen helpen (verbinding) en mezelf kunnen en mogen zijn (ruimte voor verscheidenheid). Daarnaast willen mensen over het algemeen een schone omgeving, van de natuur genieten en een goede toekomst voor hun kinderen.
Herkenbaar? Jammer dat dit soort dingen niet in de partijprogramma’s staat. De regeringen willen vaak dat we juist minder rust hebben (nog productiever worden), zetten ons tegen elkaar op rond verkiezingen (zorgen niet voor verbinding mar voor polarisatie) en proberen ons door een mal te persen waarbij we een zo groot mogelijke bijdrage hebben aan het BBP, hoogopgeleid zijn en geen veranderingen willen.
We hebben toch al burgerberaden?
Het is voor de betrouwbaarheid van ons alternatieve besturingsproces belangrijk om een soort finale check te doen op zaken als juistheid, samenhang en implementeerbaarheid. De uitkomst daarvan kan wellicht zijn om het voorstel voor te leggen aan de Raad van State, of er een preferendum over te houden als dat leidt tot meer inzicht in het draagvlak voor een voorstel.
Een preferendum is een moderne variant van een referendum. Bij een Nee-uitslag bij een referendum is onvoldoende duidelijk wat dan wel de wens is.
Er zijn verschillende varianten met een preferendum. Een preferendum kan bijvoorbeeld de vraag hebben om een variant die jouw voorkeur heeft aan te geven, of om varianten van een voorstel in een voorkeursvolgorde te zetten, of om een aantal punten over verschillende voorstellen te verdelen.
Hoe staan jullie tegenover referenda?
Precies weten we het nog niet, maar we zien een proces voor ons waaraan iedereen kan meedoen. Het procesontwerp wordt de komende maanden verder uitgewerkt. In grote lijn denken we aan drie fasen, die in fysieke ontmoetingen en/of digitaal doorlopen worden:
- Bepalen wat de mensen echt belangrijk vinden: kaders waarbinnen de voorstellen moeten blijven over democratie en over rechtvaardigheid (sociaal, volgende generaties, internationaal, ecologisch). Ook komen uit deze fase de voorstellen over onderwerpen die moeten worden aangepakt in de volgende fase.
- Per onderwerp: wat zijn de feiten, oorzaken en afhankelijkheden, wat zeggen de experts, welke perspectieven zijn er, over welke haalbare en effectieve voorstellen is consent.
- Toetsing haalbaarheid (economisch en juridisch), effectiviteit en implementatie (opvolging, direct, via preferenda, polis-peiling, …).
Hoe ziet het alternatieve besturingsproces er precies uit?
We gaan graag in gesprek, in buurthuizen, bibliotheken, onderwijsinstellingen of waar dan ook. We geven lezingen, gastcolleges en organiseren interactieve gesprekken. Dat doen we omdat we daarmee mensen bewegen om meer actief worden als burger, democraat en wereldredder.
Ga naar de contactpagina en vul het contactformulier in of mail ons!
Hebben wij antwoord op alle vragen?
Zeker niet, en dat willen we ook niet. Als ons proces werkt kunnen we heel Nederland de vraag stellen: Hoe kan actief burgerschap en bredere participatie de democratie in Nederland versterken?